საშვილოსნოს შიდა კედელზე არსებული ენდომეტრიუმის ქსოვილის საკვერცხეებში ან ფალოპის მილებში, ანუ საშვილოსნოს გარეთ მდებარე ანატომიურ უბნებში დამკვიდრებას ენდომეტრიოზი, ანუ შოკოლადის კისტის დაავადება ეწოდება. ენდომეტრიუმად წოდებული ეს ქსოვილები უფრო იშვიათად შარდგამომყოფ სისტემაშიც შეიძლება გამოვლინდეს.
ენდომეტრიოზის მქონე ქალების დაახლოებით 1%-ში დაავადება შარდგამომყოფ სისტემაში გვხვდება. შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზის დიაგნოსტირება ძალზე რთულია, რადგან ენდომეტრიოზის მქონე ქალების უმეტესობა ვერც კი ამჩნევს, რომ დაავადება მათ შარდგამომყოფ სისტემას მოიცავს.
თუ პაციენტს დამატებითი ენდომეტრიოზული დაზიანება აქვს, დიაგნოზი შეიძლება დაისვას ამ დაზიანებით გამოწვეული ძლიერი ტკივილის მიზეზის ძიების დროს. თუ დაავადება მხოლოდ საშარდე სისტემაშია, დიაგნოზის დასმას შეიძლება დრო დასჭირდეს. ამიტომაც ის ხშირად შეუმჩნეველი რჩება. გვიან დიაგნოსტირების ერთ-ერთი მიზეზი ისიცაა, რომ შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზი სპეციფიკურ სიმპტომებს არ იწვევს.
საშიშია თუ არა შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზის გვიანი დიაგნოსტირება?
შარდის ბუშტის დაზიანება, სამწუხაროდ, ასევე არ იწვევს გამოკვეთილ ჩივილს. ჩივილის მქონე პაციენტებში შეინიშნება მენჯის ტკივილი და, იშვიათად, შარდში სისხლი. ეს სისხლი თვალით შესამჩნევზე მეტად ლაბორატორიული ანალიზით ვლინდება. განსაკუთრებით შარდსაწვეთების (შარდის გამტარი მილაკების) დაზიანებამ შეიძლება გამოიწვიოს თირკმლის ჩუმი დაკარგვა.
ამიტომ შარდსაწვეთის დაზიანების ადრეული დიაგნოსტირება ძალზე მნიშვნელოვანია. შარდის ბუშტის თუ შარდსაწვეთის დაზიანების მქონე პაციენტების მნიშვნელოვან ნაწილს დამატებით საკვერცხის, ნაწლავისა და საშვილოსნოს ენდომეტრიოზული დაზიანებებიც აღენიშნება. საკვერცხისა და ნაწლავის ენდომეტრიოზის აღმოჩენა გაცილებით მარტივია. ამ პაციენტებში, თუკი ნაწლავზე 3 სმ-ს გადაცილებული კვანძია, აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ შარდსაწვეთის დაზიანების ალბათობაც.
რა სიმპტომებით ვლინდება შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზი?
საშარდე სისტემის ენდომეტრიოზი ყოველთვის სიმპტომებით არ ვლინდება, თუმცა ზოგიერთ ქალში იწვევს უნაყოფობას, შარდვის გახშირებას, ზურგის არეში ტკივილს. თუმცა უნდა გვახსოვდეს, რომ პაციენტების 50%-ს არანაირი სიმპტომი არ აღენიშნება. ზოგიერთ ქალს მენსტრუაციის დროს შარდში სისხლი შეიძლება შეამჩნიოს. ხშირად ეს მდგომარეობა ცისტიტთან (შარდგამომყოფი გზების, შარდის ბუშტის ანთებასთან) ერევა.
როგორ დგინდება დიაგნოზი?
შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზის მქონე ქალების 85%-ში ეს კისტები შარდის ბუშტში გვხვდება. 10%-ში — შარდსაწვეთში, 4%-ში — თირკმელებში, ხოლო 2%-ში — შარდსადენში. დიფერენციალური დიაგნოსტიკის ასეთი სირთულის ერთ-ერთი მიზეზი ისიცაა, რომ წარმოქმნილი სიმპტომები ძალზე ჰგავს სხვა შარდგამომყოფი სისტემის დაავადებებს.
შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზის მქონე პაციენტების თითქმის ნახევარს არანაირი სიმპტომი არ აღენიშნება. 25%-ს გვერდით არეში ტკივილი აღენიშნება, ხოლო 15%-ს — შარდში ჭარბი სისხლის სიმპტომი. ჩვეულებრივ დაავადება არანაირ სიმპტომს არ იწვევს, სანამ ძალზე მძიმე ფორმას არ მიაღწევს. შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზი ჩვეულებრივ იწვევს შარდში სისხლის გამოჩენას, შარდის შეკავების გაძნელებას ან შარდვის გახშირებას.
საშარდე გზების ინფექციასაც მსგავსი სიმპტომები ახასიათებს. ამიტომ დიაგნოზის დასმა ძალზე რთულია. ეჭვის შემთხვევაში ტარდება ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი გამოკვლევა. ულტრაბგერის ნაცვლად ზოგჯერ არჩევანი MR-ზეც შეიძლება შეჩერდეს. ასევე გამოიყენება შარდის ანალიზი, ბიოფსია და ჰისტოლოგიური გამოკვლევა.
მკურნალობის მეთოდები
შარდგამომყოფი სისტემის ენდომეტრიოზის მკურნალობის მეთოდები იცვლება სიმპტომების, ჰიდრონეფროზისა და შარდგამომყოფი გზების გაუვალობის მიხედვით. მედიკამენტური მკურნალობა შეიძლება წარმატებული აღმოჩნდეს ტკივილის შემცირებაში. მედიკამენტურ მკურნალობებს შორის გამოიყენება პროგესტერონზე დაფუძნებული რეჟიმები, ესტროგენ-პროგესტერონული თერაპია ან გონადოტროპინის გამომყოფი ჰორმონის ანალოგები.
მედიკამენტური მკურნალობა არსებულ დაზიანებებს ამცირებს, მაგრამ არ ანადგურებს. შედეგად, ხშირად საჭირო ხდება ქირურგიული ჩარევა. ლაპაროსკოპიული ან რობოტული ქირურგიის მეშვეობით ამ პაციენტებში ენდომეტრიოზით დაზიანებული შარდის ბუშტის ან შარდსაწვეთის დაზიანება მოცილდება, ხოლო ჭრილობის შემდგომი ქსოვილები აღდგება. ამ მეთოდით დაზიანებების მოცილება შესაძლებელია.
საშარდე სისტემის ენდომეტრიოზის ქირურგიული მკურნალობის ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი ისაა, რომ ქირურგიულ გუნდში ამ სფეროში გამოცდილი უროლოგიც უნდა შედიოდეს. ენდომეტრიოზის ქირურგის ხელმძღვანელობით, უროლოგთან ერთად, შარდგამომყოფი სისტემის მთელი ენდომეტრიოზული დაზიანება სრულად შეიძლება მოცილდეს ორგანოების დაზიანების გარეშე და მინიმალური გართულებით.
ამ ორი სპეციალობის მიერ დაავადების ერთობლივი მართვა დიდ უპირატესობას იძლევა როგორც ოპერაციის შემდგომი შესაძლო გართულებების მართვაში, ისე ამ პაციენტების შემდგომი მეთვალყურეობის დროს.
ენდომეტრიოზის (შოკოლადის კისტის) შესახებ დამატებითი ინფორმაციის მისაღებად შეგიძლიათ ეწვიოთ ჩემს საიტს https://cikolatakisti.info/.