ენდომეტრიოზი (შოკოლადის კისტის დაავადება): არაორდინარული დაავადებაა, რომელიც ყველაზე ხშირად რეპროდუქციულ ასაკში გვხვდება. ზოგჯერ ის შოკოლადის კისტის სახით სრულიად შემთხვევით აღმოჩნდება ხოლმე, ყოველგვარი ჩივილის გარეშე; ზოგჯერ კი მრავალი მედიკამენტური მკურნალობისა და ოპერაციის მიუხედავად შვებას არ აძლევს პაციენტს. ის მედიცინაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მაგალითია გამოთქმისა „ვმკურნალობთ პაციენტს და არა დაავადებას“. რეპროდუქციული ასაკის ყოველ 10 ქალიდან 1-ს აღენიშნება. ენდომეტრიოზი არის ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს შიდა შრის) ქსოვილის არსებობა საშვილოსნოს გარეთ. ყველაზე ხშირად ის საკვერცხეებს მოიცავს (შემთხვევათა 65-70%-ში). დაზიანების სხვა ადგილებად აღწერილია მუცლის პერიტონეუმი, საშვილოსნოს მილები, საშო, ნაწლავი, შარდის ბუშტი, შარდსაწვეთები, ჭიპი, წინა ოპერაციების ნაწიბურები, ფილტვები, დიაფრაგმა, ზურგის ტვინის არხი, თავის ტვინი, თვალები, სარძევე ჯირკვლის ქსოვილი, გული, ელენთა, მკლავები და ხელები.
ენდომეტრიოზის სიმპტომები
შოკოლადის კისტის დაავადებისას ზოგიერთ ქალში ნემსის წვერისოდენა კერა შეიძლება მნიშვნელოვნად აუარესებდეს ცხოვრების ხარისხს, სხვებში კი კაკლის ან თუნდაც ლიმონის ზომის კერა სრულიად უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს.
განსაკუთრებით ჩვენს ქვეყანაში ქალები ისეთი პრობლემების გამო, როგორიცაა უხვი მენსტრუალური სისხლდენა ან მტკივნეული სქესობრივი აქტი, ხშირად გარშემომყოფებისგან ან ინტერნეტში ეძებენ ალტერნატიულ საშუალებებს. ამის გამო ექიმთან მისვლა შეიძლება დაგვიანდეს. დაკარგული დრო კი იმას ნიშნავს, რომ პრობლემა იზრდება და საფრთხეც მატულობს.
ერთ-ერთი ასეთი საფრთხე თირკმლის დაკარგვაა! შოკოლადის კისტის დაავადება, რომელიც ჰისტოლოგიურად კეთილთვისებიანია, მაგრამ ქცევით შეიძლება ავთვისებიანს დაემსგავსოს, ავიწროებს მილს, რომელიც შარდს შარდის ბუშტამდე ატარებს და თირკმლის ფუნქციის უჩუმარ დაკარგვამდე მიგვიყვანს.
სიმპტომები:
- ქრონიკული დაღლილობა
- მტკივნეული მენსტრუაცია
- მტკივნეული სქესობრივი აქტი (ტკივილი ანუსსა და საზარდულში)
- უნაყოფობა
- დიარეა და ყაბზობა
- სისხლდენა ანუსიდან, სისხლიანი განავალი
- მენსტრუალური ციკლის დარღვევა, მენსტრუაციის წინ მოთხვრა
- მტკივნეული შარდვა და სისხლი შარდში
- ენდომეტრიოზის მქონე ზოგიერთ ქალს შეიძლება საერთოდ არ აღენიშნებოდეს სიმპტომები და დიაგნოზი ულტრაბგერითი გამოკვლევისას ან ოპერაციის დროს დაისვას.
როგორ ისმება ენდომეტრიოზის დიაგნოზი?
პირველ რიგში აუცილებელია პაციენტის ჩივილების შეფასება და დეტალური ანამნეზის შეკრება. პაციენტთან უნდა განიხილებოდეს, აქვს თუ არა ენდომეტრიოზისთვის დამახასიათებელი განსაკუთრებული სიმპტომები. შემდეგ ტარდება ფიზიკალური, ულტრაბგერითი და გინეკოლოგიური გამოკვლევა. მენჯის გამოკვლევისას მგრძნობელობა, ტკივილი და საშვილოსნოს შემცირებული მოძრაობა ენდომეტრიოზის არსებობაზე შეიძლება მიუთითებდეს. ზოგჯერ სარკეებით გამოკვლევისას საშვილოსნოს ყელის უკან მოლურჯო-მოიისფრო კვანძოვანი კერები ჩანს. ეს მარტივი ნიშანი მენჯის ღრმა ქსოვილებში ღრმად ინფილტრაციული ენდომეტრიოზის არსებობაზე მიუთითებს. სწორედ ამიტომ სარკეებით მენჯის გამოკვლევა დიაგნოზის დასმაში ძალიან მნიშვნელოვანია.
დამხმარე მეთოდია სისხლის ანალიზებიც; ყველაზე ხშირად Ca 125 და Ca 19-9 ინიშნება. თუმცა ამ ტესტებს ენდომეტრიოზის ამოცნობაში დაბალი მგრძნობელობა აქვთ და მხოლოდ ზოგიერთ შემთხვევაში, დამატებით კვლევად ინიშნება.
ულტრაბგერითი გამოკვლევა დიაგნოსტიკისთვის ერთ-ერთი ყველაზე ინფორმატიული მეთოდია. ულტრაბგერას შეუძლია აჩვენოს საკვერცხეში ენდომეტრიომად წოდებული შოკოლადის კისტები, საკვერცხეებსა და საშვილოსნოს შორის სერიოზული შეხორცებები და ზოგჯერ ენდომეტრიოზული კვანძები შარდსაწვეთის (მილი, რომელიც შარდს თირკმლიდან ბუშტამდე ატარებს), ნაწლავების, სწორი ნაწლავისა და შარდის ბუშტის ირგვლივ.
ენდომეტრიოზის საბოლოო დიაგნოზი ლაპაროსკოპიული ბიოფსიით (ქსოვილის აღებით) ისმება. ლაპაროსკოპიის დროს ენდომეტრიოზი შეიძლება შეფასდეს როგორც მსუბუქი (1-2 სტადია) ან მძიმე (3-4 სტადია).
ენდომეტრიოზისა და შოკოლადის კისტის მკურნალობა
ენდომეტრიოზი არ არის დაავადება, რომლის საბოლოოდ განკურნება და სრულად აღმოფხვრა შესაძლებელია. დაავადების სტადია და სიმძიმე მკურნალობის მიდგომაზე მოქმედებს. მკურნალობის ორი მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია ტკივილი და პაციენტის სურვილი, ჰყავდეს შვილი. ენდომეტრიოზის მკურნალობას 2 ძირითადი მიდგომა აქვს: მედიკამენტური მკურნალობა და ქირურგიული მკურნალობა.
რა შემთხვევებში არ განიხილება ქირურგიული მკურნალობა?
- მათში, ვისაც შვილი არ ჰყავს,
- მოზარდებში,
- ძალიან დაბალი საკვერცხისმიერი რეზერვის მქონეთ,
- ორმხრივი შოკოლადის კისტების მქონე პაციენტებში,
- პაციენტებში, რომლებსაც წარსულში განმეორებითი ოპერაციები აქვთ გადატანილი.
თუ მთავარი ჩივილი ტკივილია, შეიძლება განიხილებოდეს როგორც მედიკამენტური, ისე ქირურგიული მკურნალობა. თუმცა ვიცით, რომ ტკივილისთვის ქირურგიული მკურნალობა ყველაზე ეფექტური მიდგომაა. გადაწყვეტილების მიღებისას მნიშვნელოვანია ქალის რეპროდუქციული ანამნეზი და ასაკი. მაშინ როცა შვილიან ქალებში ოპერაციასთან დაკავშირებით შეზღუდვა არ არსებობს, უშვილო ქალებში, ორმხრივი შოკოლადის კისტების მქონე ან წარსულში ოპერირებულ პაციენტებში ქირურგიული მკურნალობა პირველ არჩევანად არ განიხილება.