„საკეისრო კვეთის ნაწიბურის დეფექტად“ წოდებული ისთმოცელე შეიძლება განისაზღვროს, როგორც საკეისრო კვეთის შემდეგ განვითარებადი გართულება. მსოფლიოში საკეისრო კვეთით მშობიარობის მაჩვენებლის ზრდასთან ერთად ამ ჯანმრთელობის პრობლემის გავრცელებაც იზრდება და იგი მრავალ სხვადასხვა გინეკოლოგიურ და სამეანო პრობლემას უკავშირდება.
რა არის ისთმოცელე (საკეისრო კვეთის ნაწიბურის დაავადება)?
საკეისრო კვეთა, როდესაც სწორი ჩვენებების შესაბამისად ტარდება (მშობიარობის შეჩერება, ნაყოფის საჯდომითი ან განივი მდებარეობა, ნაყოფის ძალიან დიდი ზომა, მენჯის სივიწროვე, წინა საკეისრო კვეთისას გაკეთებული ჭრილობის შეუსაბამობა ბუნებრივი მშობიარობისთვის, ნაყოფის დისტრესი დედის მუცელში და სხვ.), არის ოპერაცია, რომელსაც შეუძლია გადაარჩინოს როგორც დედის, ისე ბავშვის სიცოცხლე. მართლაც, ეს მოსაზრება დადასტურებულია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებითაც. თუმცა, რაოდენ სასარგებლოც უნდა იყოს, საკეისრო კვეთით მშობიარობას საკუთარი გართულებებიც აქვს. ამ გართულებებს შორის ერთ-ერთი წამყვანია ისთმოცელე, ანუ საკეისრო კვეთის ნაწიბურის დეფექტი. ისთმოცელე ანუ საკეისრო კვეთის ნაწიბურის დაავადება შეიძლება განისაზღვროს, როგორც წარსულში გადატანილი საკეისრო კვეთის შემდეგ, იმ ადგილას, სადაც ბავშვის ამოსაყვანად გაკეთდა ჭრილობა და შემდეგ დაიკერა, სათანადო შეხორცების არარსებობის შედეგად ნაკერის კიდეების დაშორება და პატარა ჯიბის წარმოქმნა. იმისათვის, რომ ამ არეში წარმოქმნილი ჯიბე ისთმოცელედ ჩაითვალოს, მისი ზომა სულ მცირე 2 მმ უნდა იყოს. ისთმოცელე ჩვეულებრივ ვითარდება საშვილოსნოს წინა კედელზე, საშვილოსნოს ყელის არხის ზედა ნაწილში.
ისთმოცელე შეიძლება შევადაროთ პატარა ჯიბეს, რომელიც საკეისრო კვეთის ჭრილობის არეში სრული შეხორცების არარსებობის გამო საშვილოსნოს გარეთა მხარისკენ წარმოიქმნება და შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვა ფორმა — წვეთისებრი, სამკუთხა ან ოთხკუთხა. ამ ღრუში შეიძლება დაგროვდეს სისხლი ან სითხე. ღრუში მენსტრუალური სისხლის დაგროვების შედეგად შეიძლება დაირღვეს ემბრიონის (ბავშვის) ჩანერგვა საშვილოსნოში. ანუ პირველი მშობიარობის შემდეგ ამ ქალებში ისთმოცელეს არსებობამ შეიძლება ხელი შეუშალოს მომდევნო ორსულობას, ანუ გახდეს ქალის მხრიდან უნაყოფობის მიზეზი.
რა სიმპტომები აქვს ისთმოცელეს?
თუ არსებობს ხანგრძლივი, მოსისხლო გამონადენის სახით მიმდინარე სისხლდენა და საკეისრო კვეთის ანამნეზი, ეს აუცილებლად უნდა გაგვახსენდეს!
ისთმოცელეს სიმპტომები და მათი სიმძიმე ადამიანიდან ადამიანამდე განსხვავდება. ყველაზე ხშირ სიმპტომებს შორისაა ხანგრძლივი მოსისხლო გამონადენი, ტკივილი მენჯის არეში, ვაგინალური გამონადენი, ტკივილი მენსტრუაციის დროს, ემბრიონის ამ ჯიბეში ჩანერგვის შედეგად განვითარებული საშვილოსნოსგარე ორსულობა, ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს და ქალის მხრიდან უნაყოფობა. ისთმოცელემ შეიძლება გამოიწვიოს ის, რომ ქალებს უმეტესად აღენიშნებოდეთ უსიამოვნო სუნის მქონე, კონსისტენციითა და ფერით შეცვლილი ვაგინალური გამონადენი, საზარდულის ტკივილი და მენსტრუაციის დასრულების შემდეგ გარკვეული ხნით გაგრძელებული ყავისფერი გამონადენი. განსაკუთრებით მაშინ, როცა მოსისხლო გამონადენი თვის თითქმის მთელ ნაწილს მოიცავს, თუ პაციენტს წარსულში საკეისრო კვეთა აქვს გადატანილი, ეს აუცილებლად უნდა გაგვახსენდეს. ქალებმა, რომლებსაც აღენიშნებათ ეს სიმპტომები და საკეისრო კვეთით მშობიარობის შემდეგ უჭირთ დაორსულება, უნდა მიმართონ მეან-გინეკოლოგს.
როგორ ვითარდება ისთმოცელე?
მიუხედავად იმისა, რომ ისთმოცელეს განვითარების ზუსტი მიზეზი დადგენილი არ არის, ამ საკითხზე სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს. შეგვიძლია ორ მნიშვნელოვან მიზეზზე ვისაუბროთ: პირველი არის საკეისრო კვეთის ნაკერის არის არასაკმარისი შეხორცება, მეორე კი ქირურგიულ ტექნიკას უკავშირდება. მიიჩნევა, რომ საკეისრო კვეთის ჭრილობის არეში ჭრილობის შეხორცების შედეგად წარმოქმნილ ამ ჯიბეში გარეთ გადინების თვალსაზრისით არსებობს მექანიკური პრობლემა. გარეთ გადინებისას წარმოქმნილი მექანიკური პრობლემა იწვევს ამ არეში სისხლის ან სითხის დაგროვებას; სისხლის დაგროვებისას განვითარებული ანთების შედეგად კი წარმოიქმნება თხელი და მგრძნობიარე სისხლძარღვები. ყველა ამ ცვლილების შედეგად ვითარდება ისთმოცელე.
როგორ ისმება ისთმოცელეს დიაგნოზი?
რეკომენდებულია, რომ ქალები, რომლებსაც აქვთ საკეისრო კვეთის ანამნეზი და აღენიშნებათ საკეისრო კვეთის ნაწიბურის დეფექტის სიმპტომები, გაიარონ გასინჯვა. დაავადების ანამნეზის მოსმენასთან ერთად ამ მიმართულებით შესაძლოა საჭირო გახდეს სხვადასხვა გამოკვლევის ჩატარება. ზოგადად, ვიზუალიზაციის მეთოდების საშუალებით შესაძლებელია საკეისრო კვეთის შემდეგ განვითარებული ამ გართულების დიაგნოსტირება.
ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევა: გამოკვლევის დროს ულტრაბგერითი სენსორი თავსდება საშოში. ამგვარად, საშვილოსნოსა და საკვერცხეების გამოსახულება ულტრაბგერითი აპარატის მეშვეობით გადაეცემა მონიტორს. განსაკუთრებით მენსტრუაციის პერიოდში ისთმოცელეს ღრუ კიდევ უფრო ადვილად ჩანს.
ფიზიოლოგიური ხსნარის ინფუზიური სონოგრაფია (SIS): SIS, რომელსაც სონოჰისტეროგრაფიასაც უწოდებენ, ტარდება საშოსა და საშვილოსნოს ყელში გატარებული კათეტერის დახმარებით საშვილოსნოს ღრუში სტერილური ფიზიოლოგიური ხსნარის შეყვანით. ამ ვიზუალიზაციის მეთოდის გამოსაყენებლად, როგორც წესი, ელოდებიან მენსტრუალური პერიოდის დასრულებას. მენსტრუალური სისხლდენის დასრულების შემდგომ დღეებში იგი უსაფრთხოდ შეიძლება ჩატარდეს. ეს მეთოდი ძალიან იშვიათად გამოიყენება.
ჰისტეროსალპინგოგრაფია: ცნობილია როგორც საშვილოსნოს კონტრასტული რენტგენი; საშვილოსნოს ღრუსა და მილებში საკონტრასტო ნივთიერების შეყვანის შემდეგ ტარდება რენტგენოლოგიური გამოკვლევა. SIS-ის მსგავსად, ესეც ძალიან იშვიათად გამოიყენება.
მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRT): ისთმოცელეს დიაგნოსტიკაში იშვიათად გამოიყენება. მაგრამ როცა გამოიყენება, დიაგნოზის დასმის ძალიან კარგ შესაძლებლობას იძლევა.
დიაგნოსტიკური ჰისტეროსკოპია: ვიზუალიზაციის მეთოდი, რომელიც ეფუძნება საშვილოსნოს ყელიდან შესვლით საშვილოსნოს შიდა არისა და მილების საშვილოსნოში გახსნის ადგილების კამერით შეფასების პრინციპს.
დღეს, ძალიან განვითარებული ულტრასონოგრაფიული აპარატების წყალობით, დიაგნოზის დასმა მხოლოდ ულტრაბგერითი კვლევითაც ადვილად ხერხდება.
იწვევს თუ არა ისთმოცელე უნაყოფობას?
საკეისრო კვეთიდან მცირე ხნის ან დიდი ხნის შემდეგ განვითარებულმა საკეისრო კვეთის ნაწიბურმა შეიძლება უნაყოფობა გამოიწვიოს. ჰიდროსალპინქსის (ანთებადი მილები) მსგავსად, მიიჩნევა, რომ ისთმოცელეს დიაგნოზის მქონე ქალების ნაწილში (ამჟამად ზუსტად არ არის ცნობილი, რა პროპორციით) ეს ღრუები შეიძლება აზიანებდეს სპერმატოზოიდებს და არღვევდეს ემბრიონის საშვილოსნოში ჩანერგვის პროცესს.
ისთმოცელეს მკურნალობა
საკეისრო კვეთის შემდეგ ისთმოცელეს განვითარების მქონე ყველა ქალს ისთმოცელეს სიმპტომები არ აღენიშნება. ეს გართულება ზოგიერთ ქალში იწვევს შემაწუხებელ სიმპტომებს, ზოგიერთში კი არანაირ პრობლემას არ ქმნის. როდესაც ისთმოცელეს სიმპტომები შეიმჩნევა და ეს გართულება დიაგნოსტირდება, ჩვენ პაციენტებს ვთავაზობთ მკურნალობის ვარიანტებს.
ისთმოცელეს მკურნალობაში ყველაზე საიმედო მეთოდად ისთმოცელეს ოპერაცია გამოიყოფა. განვითარებული ტექნოლოგიის წყალობით ისთმოცელეს ოპერაცია შეიძლება ჩატარდეს ლაპაროსკოპიულად, ანუ დახურული მეთოდით, ან რობოტის დახმარებით. მკურნალობის მეთოდის განსაზღვრის პროცესში, პაციენტების მიერ განცდილი და ცხოვრების ხარისხის დამაქვეითებელი სიმპტომების მსგავსად, განმსაზღვრელ გავლენას ახდენს ისიც, სურთ თუ არა მათ მომავალში ბავშვის ყოლა.
განვითარებული ტექნოლოგიის გავლენით ისთმოცელეს მკურნალობაში რობოტის დახმარებით შესრულებული ქირურგია უფრო მეტად წინა პლანზე გამოდის. რობოტული ქირურგიის ბუნებიდან გამომდინარე შესაძლებელია პაციენტზე უაღრესად ზუსტი მუშაობა. რობოტულ ქირურგიაში, რომელიც უზრუნველყოფს გამოსახულების ისე გადიდებას, რომ უმცირესი დეტალის დანახვაც შესაძლებელი გახდეს, ხელის კანკალის მოძრაობა სრულიად აღმოიფხვრება, ნაკერის დადებაც მარტივდება და ეს ყოველივე ოპერაციას უფრო კომფორტულს ხდის. რადგან დაზიანებული ქსოვილის დაკერვა ძალიან წარმატებით ხორციელდება, მიღებული შედეგების წარმატებაც იზრდება. რობოტული ოპერაციის შემდეგ პაციენტები მეორე დღესვე ეწერებიან და მალევე უბრუნდებიან ყოველდღიურ ცხოვრებას.
იმ პაციენტებს, რომლებსაც უფრო მცირე ღრუ აქვთ ჩამოყალიბებული და ორსულობის სურვილი არ აქვთ, ალტერნატიულ მკურნალობის მეთოდად შეიძლება შევთავაზოთ ჰისტეროსკოპიული ოპერაციაც.