Ümumiyyətlə 11-14 yaşlarında başlayan və qadınlar menopauzaya girənə qədər davam edən aybaşı dövründə uşaqlığın endometrium (uşaqlığın ən daxili) qatından, qan və selikli toxuma, əgər hamiləlik baş verməzsə, təxminən bir aylıq dövrlərlə boşaldılır. Aybaşı qanında laxta fərq edilməsi bəzən narahatlığa səbəb olsa da, bu ümumiyyətlə normal bir vəziyyətdir.
Aybaşı qanaxması zamanı uşaqlığın daxili divarını örtən endometrial hüceyrələr qopub bədəni tərk edir. Bu zaman bədən uşaqlıqdakı qanın laxtalanmasına səbəb olan zülalları sərbəst buraxır. Bu laxtalanma uşaqlığın daxili divarındakı qan damarlarında qanaxmanın davam etməsinin qarşısını alır.
Qadınların bədənindən çıxan qan da bu laxtalanma zülallarını ehtiva edir. Axının ən sıx olduğu zamanlarda qandakı laxtalanma zülallarının bir araya toplanmağa başlaması aybaşı qanında laxtalanmaya səbəb ola bilər. Bu ümumiyyətlə aybaşı qanının bədəndən atılmadan əvvəl uşaqlıqda ya da vaginada toplanması ilə ortaya çıxır.
Bununla birlikdə qadınların tez-tez yaşadığı endometrioz və adenomyoz vəziyyətlərində anormal qanaxma və qan laxtası görülməsi söz mövzusu ola bilər. Uşaqlıq toxumasının uşaqlığın daxili divarından başqa bir bölgədə böyüməsi nəticəsində inkişaf edən xəstəliklərdən endometrozda endometrium toxuması anormal olaraq uşaqlıqdan kənarda, adenomyozda isə uşaqlıq əzələsinin içində inkişaf edir.
Endometrioz Müalicə Edilməli Xroniki Bir Rahatsızlıqdır
Endometrioz pasiyentlərində simptomların şiddəti dəyişə bilər. Klassik endometrioz simptomları arasında; ağrı, cinsi əlaqə zamanı ya da sonrasında ağrı, sonsuzluq, ağrılı bağırsaq hərəkətləri sayıla bilər. Bu simptomlar başqa rahatsızlıqların da əlaməti ola biləcəyi üçün mütləq bir mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Endometrioz bəzi hallarda hər hansı bir əlamət göstərmir və həkim müayinəsi zamanı təsadüfən diaqnoz edilə bilər.
Endometrioz müalicəsində dərman ya da cərrahi seçimlər istifadə edilə bilər ya da klinik əhəmiyyətli bir şikayəti olmayan pasiyentlərdə yalnız izlənilə bilər. Dərman müalicəsi ilə şokolad kistası kiçilə bilsə də, yox olmur, aradan qalxmır. Çox vaxt diametrinin müəyyən qədər kiçilməsi, ən azı böyüməməsi və daha da vacibi klinik olaraq pasiyentin şikayətlərinin keçməsi ya da həyatını təsirləməyəcək qədər azalmış olması hədəflənir. Dərman müalicəsi ilə residivin qarşısının alınması və şikayətlərin azaldılması məqsəd güdülür. Bəzən əməliyyatdan əvvəl kistanın kiçildilməsi və əməliyyatın asanlaşdırılması üçün cərrahi prosedurdan əvvəl də dərman müalicəsi tətbiq edilə bilər.
Cərrahi prosedur ümumiyyətlə Qapalı Cərrahiyyə (Robot dəstəkli cərrahiyyə ya da Laparoskopik Cərrahiyyə) tətbiq edilir. Günümüzdə çox istisna hallar xaricində endometrioz cərrahiyyəsində açıq cərrahiyyə istifadə edilmir. Şokolad kistası quruluşu səbəbindən yumurtalığa normal bir kistaya nisbətən çox daha güclü bağlanır.
Çox çətin tətbiq edilməsi halında yumurtalıq toxumasının çıxarılması kimi bir vəziyyətlə üz-üzə qalına bilər. Buna görə Endoskopik Cərrahiyyədə Şokolad Kistasını sağlam yumurtalıq toxumasından nəzakətlə ayırmaq və qalan sağlam toxumanı yaxşı qorumaq çox vacibdir.