Xroniki çanaq ağrısı 6 aydan uzun sürən çanaq nahiyəsi ağrısı kimi müəyyən edilir. Qadınlar arasında ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Xroniki çanaq ağrısı olan qadınların 25%-i hər ay 2-3 gününü yataqda keçirir. Bu qadınların təxminən yarısı hər ay 1 və ya daha çox gün gündəlik fəaliyyətini dayandırmaq ehtiyacı hiss edir. Onların 90%-i cinsi əlaqə zamanı ağrı hiss edir. Xroniki çanaq ağrısının bir çox səbəbi ola bilər. Əgər o, başqa bir sağlamlıq probleminə bağlıdırsa, həmin səbəbin müalicəsi ağrını aradan qaldırmaq üçün kifayət edəcək.
Xroniki çanaq ağrısında nələr müşahidə olunur?
Güclü ağrı uzun müddət davam edə bilər. Bu, fiziki, zehni və psixoloji yorğunluğa səbəb olur. Xəstə ağrı ilə başa çıxmaq üçün gündəlik həyatında emosional və davranış dəyişiklikləri yaşayır. Xroniki çanaq ağrısında aşağıdakı vəziyyətlər müşahidə oluna bilər:
- Ağrının 6 ay və daha uzun müddət davam etməsi
- Adi müalicələrin ağrını çox az yüngülləşdirməsi və ya heç təsir etməməsi
- Xəstənin yuxuya getməkdə çətinlik çəkməsi və ya həddindən artıq yatması, qəbizlik, iştahanın azalması, hərəkət və reaksiyaların ləngiməsi və depressiyanın digər əlamətləri, davamlı kədər və ağlamaq istəyi
- Fiziki fəaliyyətin davamlı azalması
- Həyat yoldaşı, ana və işçi kimi vəzifələrini yerinə yetirməkdə çətinlik
Xroniki çanaq ağrısının ən çox rast gəlinən səbəbləri hansılardır?
Endometrioz: Endometrium toxumasının uşaqlıqdan kənarda olmasıdır. Hormonal dəyişikliklər səbəbindən bu toxumalar da uşaqlığın daxili qişası (endometrium) kimi qalınlaşır, qopur və qanayır. Lakin bu toxumalar uşaqlıqdakı kimi uşaqlıq yolu ilə xaric ola bilmədiyindən çanaqda kistalara və ya yapışmalara səbəb olub xroniki çanaq ağrısı yarada bilər. Yumurtalıqların və uşaqlığın ətrafında çox ciddi yapışmalara səbəb ola bilər. Endometrioz heç bir şikayətə səbəb olmaya bildiyi kimi, ağrılı sidik ifrazı, ağrılı defekasiya və aybaşı və ya cinsi əlaqə zamanı güclü ağrı ilə də özünü göstərə bilər.
Çanaq dibi əzələlərinin ağrılı spazmı: Çanaq sümüyündə uşaqlığı, sidik kisəsini və düz bağırsağı saxlayan çanaq dibi əzələlərinin qeyri-iradi yığılmasıdır. Ayaq qıcolmasındakı ağrıya bənzər güclü ağrı ilə müşayiət olunur. Birtərəfli və ya ikitərəfli ola bilər. Diaqnoz ginekoloji müayinə ilə qoyulur. Müayinə bu mövzuda xüsusi təlim keçmiş həkim tərəfindən aparılmalıdır, əks halda diaqnoz asanlıqla nəzərdən qaça bilər.
Çanaq iltihabi xəstəliyi (xroniki): Cinsi yolla yoluxan xəstəliklər uzunmüddətli, davamlı infeksiyalara və çanaq orqanlarının, yumurtalıqların və uşaqlığın ətrafında ciddi yapışmalara səbəb ola bilər. Buna görə də xəstə ağrı hiss edə bilər.
Miomalar: Uşaqlığın xoşxassəli şişləridir. Çanaqda dolğunluq və təzyiq hissi yarada bilərlər.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu: Köp, qəbizlik və ishal kimi əlamətlər qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəli ola bilər; bu da çanaq nahiyəsində ağrı və təzyiq hissinə səbəb ola bilir.
Ağrılı sidik kisəsi sindromu (interstisial sistit): Bu vəziyyət sidik kisəsində təkrarlanan ağrı və tez-tez sidiyə getmə ehtiyacı ilə əlaqəli ola bilər. Xəstə sidik kisəsi dolu olduqda ağrı, boşaldıqdan sonra isə müvəqqəti rahatlıq hiss edir. Diaqnoz üçün sidik kisəsinin kamera ilə içəridən müayinəsi də daxil olmaqla bir sıra testlərdən istifadə olunur.
Çanaq konqestiya sindromu: Uşaqlığın və yumurtalıqların ətrafındakı genişlənmiş, varikoz damarlar ağrıya səbəb ola bilər. Bu xəstələrdə ayaqlarda, baldırlarda və aralıq nahiyəsində də varikoz damarlar ola bilər.
Ön qarın divarı ağrısı: Xüsusilə keçmiş əməliyyatlara bağlı neyropatik ağrı (şəkərli diabeti olan xəstələrin ayaqlarında görülən şikayətlərə bənzər) bu nahiyədə də müşahidə oluna bilər. Bu ağrının diaqnostikası və müalicəsi bütün digər səbəblərdən xeyli fərqlidir.
Psixoloji amillər: Depressiya, xroniki stress və ya cinsi/fiziki zorakılıq xroniki çanaq ağrısı riskini artıra bilər. Emosional stress ağrını ağırlaşdırır, ağrı ilə yaşamaq isə emosional stressə səbəb olur və xəstə özünü qapalı bir dairədə tapır.
Lakin bir çox halda xroniki çanaq ağrısını tək bir səbəbə bağlamaq mümkün olmur. Belə mürəkkəb hallarda müalicənin məqsədi ağrını və digər əlamətləri azaldaraq həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq olmalıdır.
Xroniki çanaq ağrısı necə diaqnoz edilir?
Həkiminiz anamnezinizi toplayarkən problemi ətraflı təsvir etməyiniz çox vacibdir. Bütün tibbi keçmişiniz, ailə anamneziniz və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə də həkiminizə məlumat verməlisiniz. Ətraflı anamnez toplandıqdan sonra diaqnoz üçün ginekoloji müayinə, qan analizləri və görüntüləmə üsullarından (ultrasəs, MRT) istifadə edilə bilər.
Çanaq ağrısında ginekoloji müayinə adi ginekoloji müayinədən fərqlənirmi?
Xeyli fərqlənir. Uşaqlıq yolunun bütün divarı, uşaqlığı saxlayan bağlar, çanaq sinirləri və ağrı tətikləyici nöqtələrin olub-olmaması diqqətlə müayinə edilməlidir. Uşaqlıq yolunun ağrı xəritəsi çıxarılmalı və ağrının bu nahiyə ilə məhdudlaşıb-məhdudlaşmadığı, yayılma olub-olmadığı müəyyən edilməlidir. Çanaq sinirlərinin iştirakına şübhə varsa, xüsusi testlər aparılır. Diaqnostikada ağrını müvəqqəti dayandıran üsullardan da istifadə oluna bilər.
İnfeksiyaları istisna etmək üçün uşaqlıq yolundan əkin, qan və sidik analizləri təyin edilə bilər.
Hansı görüntüləmə üsullarından istifadə oluna bilər?
Hər hansı kista və ya miomanın olub-olmadığını aşkarlamaq üçün standart görüntüləmə üsulu kimi ultrasəs müayinəsindən istifadə olunur.
Digər görüntüləmə üsulları: Əsasən Maqnit Rezonans Tomoqrafiya (MRT) faydalı məlumat verə bilər. Burada standart MRT protokolları kifayət etməyə bilər. Uyğun MRT cihazı çox dəqiq təsvirlər ala bilməli və çəkiliş zamanı təsvir keyfiyyətini yaxşılaşdıran xüsusi avadanlığa malik olmalıdır. Bu imkanlar yalnız çox məhdud sayda görüntüləmə mərkəzində mövcuddur. Bundan əlavə, təsvirlərin bu mövzularda təcrübəli radioloq tərəfindən qiymətləndirilməsi çox vacibdir.
Diaqnostikada laparoskopiyadan istifadə olunurmu?
Bu gün laparoskopiya ümumiyyətlə diaqnostikadan çox müalicə üçün istifadə edilir. Bu cərrahi üsulda kiçik bir kəsikdən qarına balaca kamera yeridilir və çanaq orqanları anormal toxuma və ya infeksiya əlamətləri baxımından müayinə olunur. Bu üsul xüsusilə endometriozun və xroniki çanaq infeksiyalarının diaqnostikası üçün əhəmiyyətlidir.