მენსტრუალური სისხლდენის მოახლოებისას ქალთა 75%-ში ჰორმონების დონის ცვლილებასთან დაკავშირებით გარკვეული ჩივილები ჩნდება.ამ ქალების ნახევარში ჩივილები მსუბუქია და პიროვნების ყოველდღიურ ცხოვრებაზე გავლენას არ ახდენს. მეორე ნახევარში კი დეპრესიის ჩათვლით გაცილებით სერიოზული ჩივილები ჩნდება. პრემენსტრუალური ჩივილები შეიძლება იყოს ფიზიოლოგიური ან ფსიქოლოგიური და კულტურულმა განსხვავებებმაც შეიძლება იმოქმედოს მათზე. PMS არის როგორც ფიზიოლოგიური, ისე ფსიქოლოგიური მოვლენების ერთობლიობა. კვლევები აჩვენებს, რომ სხვადასხვა კულტურის ქალებში სხვადასხვა ჩივილები ჩნდება. შორეული აღმოსავლეთის ქალებში ყველაზე ხშირად გვხვდება ტკივილი, ხოლო განვითარებულ დასავლურ საზოგადოებებში დეპრესია ყველაზე ხშირი გამოვლენაა. ყოველთვიურად წარმოქმნილმა ჩივილებმა, რომლებიც პიროვნების სოციალურ ცხოვრებაზე უარყოფითად მოქმედებს, შეიძლება ქალს საკუთარი თავის მიმართ ნდობაც კი დააკარგვინოს.
ფიზიკური სიმპტომები
PMS-ის ნიშნების მქონე ქალების თითქმის ყველას აღენიშნება მკერდის მგრძნობელობა და მსუბუქი დროებითი წონის მატება.სხვა სიმპტომებად შეიძლება ჩაითვალოს საჭმლის მომნელებელი სისტემის დარღვევები, თავის ტკივილი, გამონაყარი, კუნთებისა და სახსრების ტკივილი, სისუსტე, ღრძილების სისხლდენა, გულისცემის აჩქარება, წონასწორობის დარღვევა, სიცხის ტალღები, ხმებისა და სუნების მიმართ გადაჭარბებული მგრძნობელობა, აგზნებადობა, უძილობა. მენსტრუალური სისხლდენის მტკივნეული ან გადამეტებული ხასიათი, ანუ დისმენორეა, PMS-ად არ ითვლება.
ემოციური სიმპტომები
ემოციური ჰიპერმგრძნობელობა PMS-ში ძალიან ხშირად გვხვდება. შეიძლება იყოს დეპრესიიდან შფოთვამდე და გადაჭარბებულ ნერვიულობამდე მრავალი სხვადასხვა ემოციური მდგომარეობა. ზოგიერთ ქალში შეიძლება შეინიშნოს მსუბუქი მეხსიერების დაკარგვა. კონცენტრაციის დარღვევა PMS-ში იშვიათი მოვლენა არ არის. ზოგიერთ ქალში შეინიშნება დეპრესიის, მოუსვენრობისა და დაძაბულობის სურათი, რომელსაც პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა (PMDD) ეწოდება.
მიზეზები
PMS-ის მიზეზების დასადგენად ჩატარებულმა კვლევებმა ვერ შეძლეს ამ სურათის ფუძემდებელი ფაქტორების სრულად გამოვლენა.თუმცა არსებობს გარკვეული თეორიები. ოვულაციის დამთრგუნველი ზოგიერთი ჰორმონის მიცემისას PMS-ის სიმპტომებში რეგრესია შეინიშნება. ამის მიხედვით, რეპროდუქციულმა ჰორმონებმა შეიძლება გამოიწვიოს PMS, თუმცა ეს როლი ზუსტად ახსნილი არ არის. არსებობს ძლიერი მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ PMS ამ ჰორმონებისა და ნერვულ გადაცემას უზრუნველმყოფი ზოგიერთი ნივთიერების ერთობლივი მოქმედების შედეგად ვლინდება. ყველაზე ხშირად დადანაშაულებული ნივთიერებებია GABA და სეროტონინი. ზოგიერთი მკვლევარი კი თვლის, რომ კალციუმისა და მაგნიუმის ბალანსის დარღვევა იწვევს PMS-ის სურათს. ამ ორი მინერალის სხეულში განაწილება გავლენას ახდენს ნერვულ უჯრედებს შორის კომუნიკაციაზე და შეიძლება გამოიწვიოს ეს სურათი. ეს მკვლევარები ვარაუდობენ, რომ PMS-ის მქონე ქალებში მაგნიუმის დეფიციტი ან კალციუმის სიჭარბე ქმნის ჩივილებს. PMS-ის ეტიოლოგიაში წამოყენებული კიდევ ერთი მიზეზია სტრესის ჰორმონები.ამ ჰორმონების სიჭარბემ შეიძლება გამოიწვიოს ჩივილების უფრო ინტენსიურად განცდა. PMS-ის ეტიოლოგიაში დადანაშაულებულია სხეულში გამომუშავებული თითქმის ყველა ჰორმონი და ნივთიერება. თუმცა დამტკიცებული მიზეზი ჯერ არ არის ნაპოვნი.
ვისში გვხვდება
PMS მთელ მსოფლიოში ყველა კულტურაში გვხვდება.ერთ-ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ ქალთა 88%-ში სხვადასხვა დონის PMS-ის ნიშნები გვხვდება. ასაკის მატებასთან ერთად ჩივილების სიმძიმე მცირდება, თუმცა ბავშვების რაოდენობასთან ერთად სიმძიმე იზრდება.დედაში PMS-ის მქონე ქალებშიც ჩივილები უფრო ხშირად გვხვდება. PMS-მა შეიძლება ზოგიერთი დაავადების სიმძიმეც გაზარდოს. მაგალითად, მიგრენის მქონე ქალებში შეტევების დიდი ნაწილი მენსტრუაციის წინა პერიოდზე მოდის. ასევე, დიაბეტით დაავადებულებში სისხლში შაქრის დონე და ინსულინის საჭიროება მენსტრუაციის წინა პერიოდში ცვლილებებს განიცდის. ასთმის შეტევები უფრო ხშირად გვხვდება და მრავალი ქრონიკული დაავადება მწვავდება. ამ პერიოდში ირღვევა პიროვნების ჰარმონია გარემომცველ პირებთან — შეიძლება გაუარესდეს ურთიერთობა სამსახურში ან სახლში ურთიერთობის მქონე პირებთან და შვილებთან. სქესობრივი მომწიფების პერიოდში მყოფ ახალგაზრდა გოგონებში შეიძლება გაიზარდოს სუიციდისკენ მიდრეკილება. შეიძლება შეინიშნოს კვების დარღვევებიც.
დიაგნოსტიკა
PMS-ის დიაგნოსტიკა პოზიტიურ ნიშნებს არ ეყრდნობა. დიაგნოსტიკისთვის ყველაზე სანდო გზაა 2-3 თვის განმავლობაში ჩივილების ჩაწერა და მათი სიმძიმის შეფასება. ჩივილები უნდა დაიყოს ფიზიკურ და ფსიქიკურად, ხოლო ის, თუ როდის იწყება და როდის მთავრდება, რეგულარულად უნდა ჩაიწეროს.
მკურნალობა
ვინაიდან PMS-ის მიზეზი ზუსტად ცნობილი არ არის, მკურნალობაც ზუსტი არ არის. ამ საკითხზე არსებობს მრავალი სხვადასხვა სამკურნალო მიდგომა. დიეტა: არსებობს მოხსენებები, რომ მცირე ულუფებით ხშირი კვება ამცირებს ჩივილებს.მენსტრუაციის წინა პერიოდში ახალი ხილისა და ბოსტნეულის მიღება, წითელი ხორცისა და გაყინული ცხიმებისგან თავის შეკავება, დანამატების შემცველი საკვების არმირთმევა ზოგჯერ სასარგებლო შეიძლება იყოს. ანალოგიურად, კოფეინისა და ალკოჰოლის მოხმარების შემცირებაც შეიძლება სასარგებლო იყოს. ვარჯიში: ერთ-ერთმა კვლევამ დაადგინა, რომ ვარჯიშის არშემსრულებელ ქალებში PMS უფრო ხშირად გვხვდება. ყოველდღიურმა 30-წუთიანმა ფეხით სიარულმა შეიძლება სარგებელი მოიტანოს. კალციუმი და მაგნიუმი: არსებობს კვლევა, რომელიც აცხადებს, რომ დღიური 1200 მგ კალციუმის მიღება 3 თვის შემდეგ ჩივილებს განახევრებით ამცირებს. ზოგიერთ ქალს კი მაგნიუმის დანამატიდან მიუღია სარგებელი.თუმცა ამ საკითხზე ზუსტი მონაცემები ჯერ არ არსებობს. ვიტამინები: მართალია, ვარაუდობენ, რომ A, E და B6 ვიტამინები იწვევს PMS-ს, თუმცა ეს ზუსტად დამტკიცებული არ არის. სხვა სამკურნალო ვარიანტებს შორის შეიძლება დასახელდეს სეროტონინის მეტაბოლიზმთან დაკავშირებული მედიკამენტები, ჰორმონული პრეპარატები, ანტიდეპრესანტები და შფოთვის საწინააღმდეგო ფსიქიატრიული მედიკამენტები, შარდმდენები, მამრობითი ჰორმონები, თუმცა არცერთ მათგანს დადასტურებული სარგებელი არ გააჩნია. სხვა იშვიათ სამკურნალო მიდგომებს შორისაა ფსიქოთერაპია და აკუპუნქტურა.