ის ისეთი დაავადების ტიპია, რომელიც ძირითადად რეპროდუქციულ ასაკში ვლინდება და ზოგჯერ არანაირ ჩივილს არ იწვევს და შემთხვევით აღმოჩენილი შოკოლადის კისტაა, ზოგჯერ კი ქირურგიულ ჩარევას საჭიროებს, თუმცა დიდი შვება ვერ მიიღწევა. ეს დაავადება, რომლის მიზეზიც ბოლომდე ცნობილი არ არის, იწყება იმით, რომ საშვილოსნოს შიდა შრე ენდომეტრიუმი სხვა ადგილას ლაგდება და ამ არეში საშვილოსნოს შიგნითის მსგავსად სქელდება და სისხლდენასთან ერთად ცვენას იწვევს.
შოკოლადის კისტის რისკფაქტორები
ოჯახში ენდომეტრიოზის არსებობა, 11 წლამდე მენსტრუაციის დაწყება, გვიან მენოპაუზაში შესვლა, ხშირი მენსტრუაცია, მენსტრუაციის 7 დღეზე მეტხანს გაგრძელება, ძლიერი მენსტრუალური სისხლდენა, საშვილოსნოს თანდაყოლილი ანომალიები, ხორცისა და ცხიმიანი საკვების მომატებული მოხმარება, გვიან ბავშვის გაჩენა, მაღალი, გამხდარი და ნაზი კანის ფერის ქონა, უნაყოფობა, თეთრი რასა, კოფეინის ჭარბი მოხმარება, გამხდარი აღნაგობა და მაღალი ტანი რისკფაქტორებს შორისაა.
რა ნიშნები აქვს ენდომეტრიოზს?
ტკივილიანი მენსტრუაცია, ქრონიკული საზარდულის ტკივილი, ტკივილიანი სქესობრივი აქტი, უნაყოფობა, ფაღარათი და ყაბზობა, სისხლდენა სწორი ნაწლავიდან, სისხლიანი განავალი, მენსტრუალური ციკლის დარღვევა, მენსტრუაციის წინა ლაქიანობა, ტკივილიანი და სისხლიანი შარდვა — ამგვარი ნიშნები შეიძლება ენდომეტრიოზის მომასწავებელი იყოს. ენდომეტრიოზის მქონე ზოგიერთ ქალს შეიძლება არანაირი ნიშანი არ ჰქონდეს, დიაგნოზი ისმება ულტრაბგერით ან ოპერაციის დროს დანახვით.
როგორ ისმება ენდომეტრიოზის დიაგნოზი?
პაციენტის ჩივილების შემდეგ ტარდება გინეკოლოგიური გამოკვლევა და ულტრაბგერითი კვლევა. მენჯის გამოკვლევის დროს მგრძნობელობა, ტკივილის გამოხატვა, საშვილოსნოსა და საკვერცხეების მოძრაობის შეზღუდულობა შეიძლება ენდომეტრიოზზე მიგვანიშნებდეს. დროდადრო სპეკულუმით გამოკვლევის დროს შეიძლება საშვილოსნოს ყელის უკან ლურჯ-იისფერი კვანძოვანი დაზიანებები გამოჩნდეს და ეს მარტივი ნიშანი გამოხატავს მენჯის ღრმა ქსოვილებში ღრმა ინფილტრაციული (გარშემო მოცული, გარშემო წინმიმავალი) ენდომეტრიოზის არსებობას. ამიტომ სპეკულუმით მენჯის გამოკვლევა ძალიან მნიშვნელოვანია დიაგნოზის დასმაში. კიდევ ერთი ალტერნატიული მეთოდი არის სისხლის ანალიზები. ძირითადად ინიშნება Ca 125 და Ca 19-9. მაგრამ ამ ტესტების მგრძნობელობა ენდომეტრიოზის ამოცნობაში დაბალია და ისინი მხოლოდ დამატებით გამოკვლევად ინიშნება. Magnetic Resonance Imaging (MRI) განსაკუთრებით სასარგებლოა იმ შემთხვევებში, როცა ენდომეტრიოზი, რომელსაც ღრმა ენდომეტრიოზს ვუწოდებთ, მენჯის ღრმა ქსოვილებს მოიცავს. ენდომეტრიოზის ზუსტი დიაგნოზი ისმება ლაპაროსკოპიით ქსოვილის ბიოფსიის ჩატარებით. ლაპაროსკოპიის დროს ენდომეტრიოზი შეიძლება შეფასდეს როგორც მსუბუქი (სტადია 1-2) და მძიმე (სტადია 3-4).
როგორ მკურნალობენ ენდომეტრიოზს?
ენდომეტრიოზი არ არის დაავადება, რომელიც საბოლოოდ განიკურნება და სრულიად აღმოიფხვრება. ენდომეტრიოზის მკურნალობა იყოფა 2 მეთოდად: მედიკამენტური მკურნალობა (წამლების გამოყენება) და ქირურგიული მკურნალობა. წამლით მკურნალობაში; მედიკამენტური პრეპარატით მკურნალობის მიზანია დაბალი ესტროგენული მდგომარეობის შექმნით ენდომეტრიოზული დაზიანებების ჩახშობა, ანთების შემცირება, ენდომეტრიოზული დაზიანებების წინსვლის შეჩერება. წამლით მკურნალობაში შედის ტკივილგამაყუჩებლები, კონტრაცეპტული აბები, ენდომეტრიოზის მკურნალობისთვის განკუთვნილი პროგესტერონის შემცველი პრეპარატები, საშვილოსნოსშიდა პროგესტერონის შემცველი საშუალებები (სპირალი), ე.წ. GnRH ანალოგები, ანუ თვიური ან 3-თვიანი ინექციები და არომატაზას ინჰიბიტორები. ქირურგიულ მკურნალობაში; მიზანია ნორმალური ანატომიის აღდგენა, შეხორცებების გახსნა, საკვერცხის კისტების ამოღება დარჩენილი საკვერცხის ქსოვილისთვის მინიმალური ზიანით, პერიტონეუმზე არსებული ენდომეტრიოზული კერების კოაგულატორით დაწვა ან ამოკვეთა და, თუ არსებობს, ღრმა ენდომეტრიოზის კვანძების ამოღება. ქირურგიის შემდეგ მედიკამენტური მკურნალობის ჩატარებას შეუძლია სიმპტომების ხელახალი გამოვლენის გადავადება.