Hansı ginekoloji problemlər sancılı aybaşı görməyə (dismenoreya) yol açır? Sağlam bir aybaşı dövründə, aybaşının ilk bir-iki günündə qanaxmalar daha şiddətli olur. Bu prosesdə isə ağrılar ümumiyyətlə yüngül olaraq görülür.
Lakin bəzi hallarda meydana gələn ağrılar gündəlik fəaliyyətləri məhdudlaşdıracaq qədər şiddətlidir. Bu vəziyyətlərə “Dismenoreya (sancılı/şiddətli aybaşı görmə)” adı verilir. Mamalıq və Ginekologiya üzrə mütəxəssis Doç. Dr. Taner Usta, dismenoreyaya səbəb olan ginekoloji problemlər haqqında olduqca faydalı məlumatlar təqdim etdi.
SANCILI AYBAŞI GÖRMƏ (DİSMENOREYA) ƏLAMƏTLƏRİ NƏLƏRDİR?
Vaginal qanaxmanın ilk günü ilə birlikdə aybaşı dövrü başlamış olur. Qanaxma müddətincə uşaqlıq şiddətli şəkildə yığılır və bu da ağrıya səbəb olur.
Uşaqlıqda artan prostaglandin səviyyəsi uşaqlığın daha şiddətli şəkildə yığılmasını təmin edir. Meydana gələn ağrının qarının aşağı hissəsində və kramp şəklində olması, birlikdə baş ağrısı, ürəkbulanması, qusma və başgicəllənmə olduqda isə bu sancılı aybaşı görməyə (dismenoreya) işarədir.
BİR ÇOX AMİL VAR
Dismenoreyaya bir çox amil səbəb ola bilər. Bunların ümumisi isə uşaqlıq daxili rahatsızlıqlardır. Uşaqlığın daxili qatının uşaqlıqdan kənara yerləşməsi ilə ortaya çıxan endometrioz rahatsızlığı, uşaqlığın divarlarında meydana gələn miomalar, uşaqlığın daxili toxumasının əzələ qatına doğru yayılması ilə birlikdə görülən adenomyoz, reproduktiv orqanların infeksiya qapması ilə yaranan çanaq iltihabi xəstəliyi kimi rahatsızlıqlar dismenoreyanın başlıca səbəbləri arasında yer alır.
Ayrıca bir doğuşa nəzarət üsulu kimi uşaqlıq daxili vasitə istifadəsi, reproduktiv orqanlarda meydana gələn yapışmalar, yumurtalıq kistaları və premenstrual sindrom dismenoreya yaşanmasına səbəb ola bilər. Bunların hamısı ikincili dismenoreya kimi qəbul edilir. Çünki dismenoreya bu nöqtədə bir rahatsızlığa bağlı olaraq ortaya çıxır.
DİSMENOREYA MÜALİCƏSİ
Dismenoreya ‘Birincili’ və ‘İkincili’ olaraq ikiyə ayrılır. Təbii prostaglandin ifrazı ilə meydana gələn ağrılara birincili, bir rahatsızlığa bağlı olaraq ortaya çıxan ağrılara isə ‘İkincili’ adı verilir.
Birincili dismenoreya müalicəsi ümumiyyətlə ağrını aradan qaldırmağa ya da nəzarət altına almağa yönəlikdir. Bu nöqtədə müxtəlif əzələ boşaldıcılar ya da ağrıkəsici dərmanlar üstünlük verilir. Daha şiddətli hallarda isə hormon müalicəsi meydana gələn ağrıların nəzarət altına alınmasında kömək edir. Qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar (ağrıkəsici dərmanlar) uşaqlıqda prostaglandin istehsalını basdırmaq üçün istifadə edilir.
İkincili dismenoreya müalicəsi isə dismenoreyaya səbəb olan rahatsızlığı aradan qaldırmağa yönəlikdir. Ağrılara səbəb olan rahatsızlıq aradan qaldırıldıqda eyni zamanda dismenoreya da aradan qalxır.
Doç. Dr. Taner Usta
Mamalıq və Ginekologiya üzrə mütəxəssis
www.drtanerusta.com
Instagram: @drtanerusta
Facebook: @drtanerusta
YouTube-drtanerusta