Dünya üzrə qadınlarda ən çox rast gəlinən xərçəng növlərinin birincisi döş xərçəngi, ikincisi isə uşaqlıq boynu xərçəngidir. Döş xərçəngi menopauza dövründə tez-tez ortaya çıxsa da hər yaşdan qadında görülə bilər. Döş xərçəngi ilə bağlı ən az bilinən məsələ isə bu rahatsızlığın kişilərdə də görülə bilmə ehtimalının olmasıdır. Hər səkkiz qadından birində döş xərçəngi ortaya çıxarkən, bu nisbət kişilərə gəldikdə qadınların 1%-i qədərdir.
Döş xərçənginə yoluxma riskiniz varmı?
Döş xərçəngi bəzən genetik amillərə bağlı, bəzən də ətraf mühit amillərinə bağlı olaraq ortaya çıxa bilər. Genetik amillər uzun illər boyunca qarşısı alına bilməyən səbəblər kimi görülsə də, günümüzdə bu amillərin qarşısını almaq üçün radikal olsa da həllər var. Ailə tarixçəsində döş xərçənginin olması, yaş, cins, BRCA genini daşımaq, erkən aybaşı görmək ya da menopauzaya gec girmək döş xərçəngi riskinin ortaya çıxmasında effektiv olan qarşısı alına bilməyən amillər arasında yer alır. Siqaret və alkohol istehlak etməmək, sağlam qidalanmaq, idman etmək və stressdən uzaq durmaq döş xərçəngi riskini artıran ətraf mühit amillərinə qarşı ala biləcəyiniz tədbirlər arasında yer alır. Xüsusilə genetik olaraq BRCA Genini daşıyan qadınlarda qoruyucu olaraq xəstəlik olmadan döş toxumasının çıxarılması son dövrlərdə tədbir kimi diqqət çəkən üsullardan biridir.
Döş xərçəngi necə diaqnoz edilir?
Döş xərçəngində əllə müayinə çox vacibdir. Qadınların müntəzəm olaraq öz-özünü müayinə etməsi erkən diaqnoz üçün böyük bir üstünlük təmin edir. Əllə müayinəyə əlavə olaraq qadınların ildə bir ya da iki ildə bir (yaşına, vəziyyətinə və həkimin tövsiyəsinə bağlı olaraq dəyişə bilər) müntəzəm olaraq mamoqrafiya çəkdirməsi lazımdır. Mamoqrafiya həm diaqnoz, həm də skrininq məqsədilə edilə bilər. Şəxsin hər hansı bir problemi yoxkən çəkilən mamoqrafiyasına baza Mamoqrafiya adı verilir. Bu sayədə döşdə yaranan hər hansı bir kütlə ya da dəyişiklik çox asan şəkildə fərq edilmiş olur. Döş başı ifrazatı olan qadınlarda süd kanallarının filminin çəkilməsini təmin edən qalaktoqrafiya, mamoqrafiya nəticəsində şübhələnilən bölgənin skrininqi üçün edilən ultrasonoqrafiya, döşün Maqnit rezonans görüntüləməsi (MRT), döşdə olan kütlə və lezyonların araşdırılması üçün edilən nazik ya da qalın iynə biopsiyası ilə cərrahi biopsiya döş xərçənginin diaqnoz, müalicə və izləmə proseslərində üstünlük verilən üsullardır. Döş xərçəngi erkən diaqnoz edildikdə müalicəsi mümkün olan, lakin gec fərq edildikdə isə kədərli nəticələrə səbəb ola bilən bir rahatsızlıq olduğu üçün erkən diaqnoz, müalicə və pasiyentin sağlam gələcəyi üçün son dərəcə vacibdir.