ეს არის დაავადების სახეობა, რომელიც ძირითადად რეპროდუქციულ ასაკში გვხვდება, ზოგჯერ არანაირ ჩივილს არ იწვევს და შემთხვევით ვლინდება, როგორც შოკოლადის კისტა, ზოგჯერ კი საჭიროებს ქირურგიულ ჩარევას, თუმცა ისიც ბოლომდე შვებას ვერ იძლევა. ეს დაავადება, რომლის ზუსტი მიზეზი უცნობია, იწყება საშვილოსნოს შიდა ენდომეტრიუმის შრის სხვაგან დამკვიდრებით და ამ უბანში საშვილოსნოს შიდანარევის მსგავსად გასქელებითა და სისხლდენით გამოწვეული ჩამოცილებით.
შოკოლადის კისტის რისკის ფაქტორები
ოჯახში ენდომეტრიოზის არსებობა, 11 წლამდე ასაკში მენსტრუაციის დაწყება, გვიან მენოპაუზაში შესვლა, ხშირი მენსტრუაცია, 7 დღეზე მეტხანს გაგრძელებული მენსტრუაცია, ძლიერი მენსტრუალური სისხლდენა, საშვილოსნოს თანდაყოლილი ანომალიები, ხორცისა და ცხიმიანი საკვების გადაჭარბებული მოხმარება, გვიან შვილის გაჩენა, გრძელი, გამხდარი და ღია კანის ტიპი, უნაყოფობა, თეთრი რასა, კოფეინის გადაჭარბებული მოხმარება, გამხდარი და გრძელი სხეულის აღნაგობა რისკის ფაქტორთა შორისაა.
რა არის ენდომეტრიოზის სიმპტომები?
მტკივნეული მენსტრუაცია, ქრონიკული საზარდულის ტკივილი, ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს, უნაყოფობა, დიარეა და ყაბზობა, სწორი ნაწლავიდან სისხლდენა, სისხლიანი განავალი, მენსტრუალური ციკლის დარღვევა, მენსტრუაციის წინა წვეთოვანი გამონადენი, მტკივნეული და სისხლიანი შარდვის მსგავსი სიმპტომები შეიძლება იყოს ენდომეტრიოზის მაუწყებელი. ზოგიერთ ენდომეტრიოზის მქონე ქალში შეიძლება არანაირი სიმპტომი არ იყოს, დიაგნოზი დგინდება ულტრაბგერით ან ოპერაციის დროს დანახვით.
როგორ დგინდება ენდომეტრიოზის დიაგნოზი?
პაციენტის ჩივილების შემდეგ ტარდება გინეკოლოგიური გამოკვლევა და ულტრაბგერითი გამოკვლევა. მენჯის გამოკვლევისას მგრძნობელობა, ტკივილის გამოხატვა, საშვილოსნოსა და საკვერცხეების შეზღუდული მოძრაობა შეიძლება მიგვანიშნებდეს ენდომეტრიოზზე. ზოგჯერ სპეკულუმის გამოკვლევისას საშვილოსნოს ყელის უკან შეიძლება შეინიშნებოდეს ლურჯ-იისფერი კვანძოვანი დაზიანებები — ეს მარტივი ნიშანი მიუთითებს მენჯის ღრმა ქსოვილებში ღრმა ინფილტრაციული (გარშემომცველი, გარშემო გავრცელებადი) ენდომეტრიოზის არსებობაზე. ამიტომ სპეკულუმით მენჯის გამოკვლევა დიაგნოზის დასმაში ძალიან მნიშვნელოვანია. კიდევ ერთი ალტერნატიული მეთოდია სისხლის ანალიზები. ჩვეულებრივ ინიშნება Ca 125 და Ca 19-9. თუმცა ამ ტესტების მგრძნობელობა ენდომეტრიოზის დიაგნოსტირებაში დაბალია და ინიშნება მხოლოდ დამატებით გამოკვლევად. მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება (MRI) განსაკუთრებით სასარგებლოა მაშინ, როცა ენდომეტრიოზი, რომელსაც ღრმა ენდომეტრიოზს ვუწოდებთ, აზიანებს მენჯის ღრმა ქსოვილებს. ენდომეტრიოზის ზუსტი დიაგნოზი დგინდება ლაპაროსკოპიით ქსოვილის ბიოფსიის ჩატარებით. ლაპაროსკოპიის დროს ენდომეტრიოზი შეიძლება შეფასდეს როგორც მსუბუქი (I-II სტადია) და მძიმე (III-IV სტადია).
როგორ ხდება ენდომეტრიოზის მკურნალობა?
ენდომეტრიოზი არ არის დაავადება, რომელიც სრულად განიკურნება და მთლიანად ქრება. ენდომეტრიოზის მკურნალობა იყოფა ორ მეთოდად — მედიკამენტური მკურნალობა (მედიკამენტების გამოყენება) და ქირურგიული მკურნალობა. მედიკამენტურ მკურნალობაში მიზანია დაბალი ესტროგენული მდგომარეობის შექმნით ენდომეტრიოზის დაზიანებების ჩახშობა, ანთების შემცირება და ენდომეტრიოზის დაზიანებების პროგრესირების შეჩერება. მედიკამენტურ მკურნალობაში შედის ტკივილგამაყუჩებლები, ორსულობის საწინააღმდეგო აბები, ენდომეტრიოზის მკურნალობისთვის სპეციალური პროგესტერონშემცველი მედიკამენტები, საშვილოსნოსშიდა პროგესტერონშემცველი საშუალებები (სპირალი), ყოველთვიური ან სამთვიანი GnRH ანალოგების ინექციები და არომატაზას ინჰიბიტორები. ქირურგიულ მკურნალობაში მიზანია ნორმალური ანატომიის აღდგენა, შეხორცებების გახსნა, საკვერცხის კისტების ისე ამოღება, რომ დარჩენილ საკვერცხის ქსოვილს მინიმალური ზიანი მიადგეს, პერიტონეუმზე არსებული ენდომეტრიოზის კერების კაუტერიზაცია ან ამოკვეთა და, თუ არსებობს, ღრმა ენდომეტრიოზის კვანძების ამოღება. ოპერაციის შემდეგ მედიკამენტური მკურნალობის ჩატარებამ შეიძლება გადადოს სიმპტომების ხელახლა გამოვლენა.