Keçmişdə fərq edilməyən endometrioz (şokolad kistası) halları günümüzdə artmış kimi görünür. Bir çox araşdırma və təcrübə ətraf mühit amillərinin və kimyəvi maddələrin də bu xəstəliyə zəmin yaratdığını göstərir. Aparılan araşdırmalar və inkişaf edən tibb texnologiyası çox müxtəlif müalicə imkanları təqdim etməklə yanaşı, diaqnoz qoymaqda da əhəmiyyətli dərəcədə asanlıq yaradır. Bu səbəbdən bu gün xəstəliklər barədə məlumatlılıq keçmişə nisbətən daha yüksəkdir. Buna baxmayaraq endometrioz barədə dəqiq şəkildə səbəb-nəticə əlaqəsi qurmaq mümkün deyil. Ailəsində endometrioz (şokolad kistası) tarixçəsi olan qadınlarda bu xəstəliyin rastlanma nisbəti daha yüksək olduğundan genetik amillər ən əsas faktorlardan biridir. Söhbət gedən qadınlarda digər qadınlara nisbətən 3 dəfə daha çox endometrioza rast gəlinə bilir. Bununla yanaşı, immun sistemə təsir edəcək ətraf mühit amillərinin xəstəliyi tətiklədiyi bilinir. Günümüzdə hələ də endometrioz riskinin genetik meyilliliklə bağlı məlumat verməsi üçün araşdırmalar davam edir.
Endometriozun (şokolad kistasının) ən çox rast gəlindiyi yerlər:
- Qarın boşluğunda, xüsusilə yumurtalıqlarda
- Uşaqlığa aid borularda
- Uşaqlığı dəstəkləyən bağlarda
- Vaginada (uşaqlıq və anal kanal arasındakı sahədə)
- Uşaqlığın xarici səthində
- Çanaq adlanan qarın boşluğunun səthində
Endometriozun (şokolad kistasının) ortaya çıxmasına səbəb ola biləcək amillər:
- Aybaşı qanaxmasında qanın borulardan qarın içinə doğru axması (retroqrad menstruasiya)
- İmmun sistemdə pozğunluq (immun funksiya pozğunluğu)
- Bir toxumanın digər bir toxuma növünə çevrilməsi (metaplaziya)
- Ətraf mühit toksinləri və kimyəvi maddələr
Endometriozun (şokolad kistasının) rastlanma riskini artıran amillər
- Menstruasiya zamanı problem yaşamış qadınlar (güclü ağrı, güclü qanaxmalar)
- 25 ilə 40 yaş arasındakı qadınlar
- Ailəsində endometrioz halı olanlar
- Anadangəlmə uşaqlıq anomaliyası olanlar
- Həddindən artıq qırmızı ət, yağlı qida, kafein və alkohol qəbul edənlər
- Uzun boylu, arıq və açıq dərili olanlar
- Sonsuzluq tarixçəsi olanlar
- Erkən aybaşı görməyə başlayanlar (11 yaşından əvvəl)
- Gec menopauzaya daxil olanlar
- Aybaşı dövrü 27 gündən qısa olanlar
- Aybaşı müddəti 7 gündən uzun sürənlər
- Aybaşı qanaxması güclü olanlar
- Gec uşaq sahibi olanlar
Endometrioz (şokolad kistası) üçün tədbir görmək mümkündür demək olmaz. Lakin bədən yağ nisbətinin aşağı saxlanılması, müntəzəm idman, sağlam qidalanma kimi amillərin xəstəlik riskini azaltdığı düşünülür. Endometrioz (şokolad kistası) ilə birlikdə bəzi yumurtalıq xərçəngi növlərinin görülməsi bu mövzuda araşdırmaların artmasına səbəb olmuşdur. Lakin hələ də dəqiq bir tapıntı yoxdur. Xəstəliyin səbəbləri dəqiq olaraq ortaya qoyulmasa da, müalicə seçimlərinin olması xəstə və həkimləri rahatlatır. Endometriozun (şokolad kistasının) cərrahi və dərmanla müalicə olmaqla iki ayrı müalicə üsulu olmaqla yanaşı, bəzi xəstələrdə iki üsul birlikdə tətbiq oluna bilər. Ümumiyyətlə cərrahi tətbiqdən sonra bir müddət daha dərmanla müalicəyə davam edilir.